Senioren Heerhugowaard

0

8 maart, Internationale Vrouwendag

Tim Snijders 7 maart 2020

Op 8 maart is het Internationale Vrouwendag, dit jaar met als thema Vrijheid. Onze wethouder Annette Valent-Groot hield hierover een lezing in de bibliotheek, op uitnodiging van de Werkgroep Vrouwenactiviteiten Heerhugowaard.

Lezing Internationale Vrouwendag, bibliotheek Heerhugowaard

Vrouwen en vrijheid, een mooi thema om een lezing over te houden, dacht ik toen Ada Kroon me vroeg voor deze middag. En zoals dat gaat, het verdween weer uit mijn aandacht en popte af en toe weer op. Waarbij ik het maar weer wegduwde, want 6 maart is zo nog ver weg. Dat kon ik een paar dagen terug echt niet meer zeggen dus ben ik er maar wat langer over na gaan denken. Waar denk ik aan, bij vrouwen en vrijheid?

Dan denk ik allereerst aan mijn moeder. Geboren in 1941, de oorlog was ruim een jaar aan de gang. Zou haar moeder, mijn oma, zich zorgen gemaakt hebben over de toekomst van dat kleine meisje? Ik kan het haar helaas niet meer vragen. Zelf vertelt mijn moeder over een tamelijk zorgeloze jeugd in Nieuwe Niedorp. Er was niet veel, natuurlijk, maar dat was bij iedereen zo. En de Duitse bezetting werd vooral zichtbaar door de vele mensen die uit de steden naar het platteland trokken voor voedsel. Dat mijn opa ook onderduikers hielp was voor haar niet zichtbaar. De vrijheid kwam in mei 1945, mijn moeder was toe bijna vier jaar oud. Dat is de vrijheid die we vieren op 5 mei. Dit jaar al voor de 75ste keer. Maar vrijheid is meer dan alleen geen oorlog. Vrijheid heeft ook alles te maken met zelf je eigen keuzes mogen maken. Binnen de mogelijkheden van je kunnen zelf kiezen welke opleiding je wilt volgen, welk werk je wilt doen. Wat je hobby’s zijn, met wie je je vrije tijd doorbrengt, aan wie je je hart verliest. Dat het belangrijk is waar je naar toe gaat, je toekomst, niet waar je vandaan komt. Een ieder heeft zo zijn eigen startsituatie, de een begint misschien iets beter dan de ander, maar het is belangrijk waar je naar toe gaat, dat je je kansen ziet en er ook voor kunt gaan.

Mijn moeder groeide op in een andere tijd. Ze vond het nog normaal om haar baan op te zeggen toen ze trouwde. En daar zat ze dan, alleen in een klein wit huisje aan de Oostdijk terwijl mijn vader aan het werk was. Ze vulde haar tijd met een cursus bloemschikken en de EHBO-vereniging. En al snel waren er twee dochters. Wij groeiden op met een moeder die eerder haar rijbewijs had dan mijn vader. Die mij meenam naar AZ, samen met de jongste broer van mijn vader, omdat mijn vader niet van voetbal hield. Ik steeds op een jongenskaartje, ze waren daar niet ingesteld op vrouwen die van voetbal hielden. Meestal waren we de enige twee vrouwen op de tribune.

En toen mijn broer, die 5 jaar na mij was geboren, naar de middelbare school ging, wilde mijn moeder meer weten van computers. Op onze middelbare school hadden ze ook cursussen voor ouders, dus ze ging naar dezelfde school als wij. Daarna wilde ze een opleiding Autocad doen, technisch tekenen op de computer. Die opleiding werd speciaal gegeven voor herintredende vrouwen. Maar mijn moeder vonden ze te oud, de kans op een baan voor een vrouw van 50 jaar in een technisch beroep werd erg laag ingeschat. Gelukkig legde ze zich daar niet zomaar bij neer. En die baan die vond ze, op het atelier van een Nederlands modemerk. De opleiding voor coupeuse die ze na de lagere school had gedaan kwam er ook goed van pas. Zelfs na haar pensioneren bleef ze er nog een jaar werken.

Kortom: ik ben opgevoed door een vrouw die de vrijheden die ze zag benutte. Die niet op de barricades stond om de vrouwenrechten te verdedigen maar het wel in de praktijk bracht. Waardoor het voor mij ook vanzelfsprekend was dat ik de vrijheden benutte die ik kreeg. Ik ging niet alleen naar voetbal maar ook op voetbal. Heb zelfs op het hoogste niveau gespeeld, al was dat voor meiden destijds niet meer dan regionaal. En daarna werd ik KNVB-scheidsrechter, floot in en om Amsterdam wedstrijden bij de heren. En ik studeerde scheikunde. Volgens mijn oma, de moeder van mijn vader, was dat niets voor ‘ons soort mensen’ en ze was er dan ook van overtuigd dat ik het niet zou halen. Helaas heeft ze mijn afstuderen niet meer mee mogen maken. Ik ben altijd blijven werken, mijn man is huisman geworden, een vrije keuze van ons beide. Gelukkig leef ik wel in een tijd dat dit kan. Dat je samen de taakverdeling kunt kiezen die het beste bij je past.

Mijn dochters zijn opgegroeid met een moeder die werkte en daarnaast politiek actief was. Die betrokkenheid bij de samenleving heb ik ze met de paplepel ingegoten. Want een samenleving waarin vrijheid voorop staat is pas echt een samenleving als die vrijheid samengaat met samenleven, met voor elkaar zorgen en met elkaar leven. Dus ging mijn jongste al op haar veertiende maaltijden rondbrengen bij de Raatstede. En via Buuv een hond uitlaten. De oudste heeft ook wat met honden, hielp in een asiel in Zuid-Afrika en nu in Amsterdam. En ze was via Humanitas buddy voor iemand die eenzaam is. Nu is ze voorzitter van een studentenvereniging. Want een vrije samenleving maken we samen. Vrijheid heeft alleen betekenis als er ook verbondenheid is. Verbondenheid met elkaar en met onze samenleving. Als we allemaal langs elkaar heen leven zijn we wel vrij maar heeft die vrijheid geen betekenis.

Als wethouder zet ik me in voor, naast vele andere onderwerpen, voor de dementievriendelijke gemeente, voor bestrijding van eenzaamheid, voor gelijke rechten voor LHBT-ers. Onderwerpen die alleen van de grond kunnen komen als we ons daar als Heerhugowaardse samenleving voor in willen zetten. Als we ons willen verdiepen in onze medemens. Als we de vrijheden die we hebben ook willen inzetten voor de samenleving. Als we ook anderen de vrijheid gunnen om te zijn wie ze zijn. En hen daarin steunen en ondersteunen. En daarbij hoort ook het accepteren dat andere mensen met dezelfde vrijheden andere keuzes maken. Dat er vrouwen zijn die er voor kiezen om niet voor een carrière te gaan maar hun kinderen op de eerste plaats zetten. Hoewel je het ook prima kunt combineren, is mijn ervaring.

Als ik kijk naar het leven van mijn moeder, van mij en van mijn dochters dan is voetbal daarin een rode draad. Mijn moeder was vooruitstrevend door naar wedstrijden te gaan en het te volgen op tv. Ik speelde op regionaal niveau en floot als scheidsrechter wedstrijden van de heren. Mijn dochters hebben ook gevoetbald en werden getraind door Stefanie van der Gragt, de verdedigster in het Nederlands elftal dat Europees Kampioen werd en tweede van de wereld. En het eerste damesvoetbalelftal dat heel Nederland liet meeleven. Stefanie speelt nu bij Barcelona en laat zien dat vrouwen zeker ook kunnen voetballen en dat je daarmee heel ver kunt komen.

We hebben dit soort boegbeelden nodig om te laten zien wat er mogelijk is, hoe ver onze vrijheid reikt of om het pad te banen voor onze kinderen.

Zo’n boegbeeld is voor mij Suze Groeneweg. Geboren in 1875 als dochter van een landarbeider. Ondanks dat het in dat milieu niet gebruikelijk was stimuleerde haar moeder haar om te gaan studeren. Ze zette zich in voor meer rechten voor vrouwen maar was tegen aparte vrouwenbewegingen. In 1917 werd het passief kiesrecht ingesteld, waardoor vrouwen gekozen konden worden, maar nog niet zelf konden stemmen. In 1918 waren de eerste verkiezingen waarbij vrouwen op de lijst konden staan en Suze stelde zich vanuit de SDAP verkiesbaar. Als eerste vrouw werd ze in de Tweede Kamer gekozen. Daar had men kennelijk niet verwacht dat er daadwerkelijk een vrouw in de Kamer zou komen want er was niet eens een toilet voor haar, dat moest na de verkiezingen in allerijl gebouwd worden. Bijna 20 jaar bleef ze Kamerlid en daarnaast ook Statenlid in Zuid-Holland en raadslid in Rotterdam. Ook was ze de eerste vrouwelijke ambtenaar van de burgerlijke stand en trouwde ze mensen. Suze Groeneweg heeft dus het pad voor mij gebaand.

De gemeenteraadsverkiezingen van 1919 waren de eerste lokale verkiezingen waarbij vrouwen op de kandidatenlijst mochten staan. Zelf stemmen mochten ze nog niet. Er werden 97 vrouwen gekozen, nog niet eens één procent van de volksvertegenwoordigers in de 1100 gemeenten die Nederland in 1919 telde.

De SDAP leverde er 55, liberale vrijzinnige partijen 21 en katholieke 10. Opvallend is het grote aantal gehuwden: 83 van de 97 vrouwelijke raadsleden waren getrouwd. Juridisch gezien waren gehuwde vrouwen handelingsonbekwaam. Ze mochten niet zelfstandig een bankrekening openen of een paspoort aanvragen. In de gemeenteraden debatteerden ze nu ondanks die wettelijke bepalingen gewoon mee.

Niet één, maar twee net gekozen gemeenteraadsleden werden op 2 september 1919 als eerste vrouw wethouder. In Oostzaan bemachtigden bij de kort daarvoor gehouden raadsverkiezingen maar liefst twee vrouwen een zetel: een sociaal-democrate en de 52-jarige Willy Hofman-Poot namens de Liberale Unie.

Net als Suze Groeneweg eerder in Tweede Kamer waren de twee verkozen zonder dat ze zelf konden stemmen. Willy Hofman-Poot nam ‘met eenigen schroom’, zoals ze zelf zei, het woord en dankte tijdens haar eerste raadsvergadering de Oostzaanse mannen ‘die den moed hadden met den ouden sleur te breken en die zoo verstandig waren nu eens hun keuze op een vrouw te vestigen’. Zelf hikte ze nog aan tegen haar gebrek aan ervaring (‘veel zal ik moeten leeren’), maar toen zeven van de elf raadsleden haar verkozen tot een van de twee wethouders wilde ze toch niet weigeren.

In Valkenburg werden eveneens twee vrouwen in de gemeenteraad verkozen. Een van hen, de 62- jarige Stiena Ruypers-Erens, werd als eerste door de raadsleden tot wethouder gekozen. De gemeentepolitiek was Stiena Ruypers niet vreemd. Zowel haar vader als haar man waren raadslid geweest. Haar jongere broer Alphons mocht zich na een eerder wethouderschap van 1894 tot 1907 burgemeester van Valkenburg noemen.

De achternamen van de nieuwe wethouder klonken dus vertrouwd. Een vrouw in het ambt was wel wennen. De gemeentesecretaris maakte in zijn notulen nadrukkelijk onderscheid tussen de twee wethouders: in het geval van de man schreef hij wethouder Herwarts, in het geval van de vrouw mevr. Ruypers, zonder haar functie te noemen.

Zowel Willy Hofman als Stiena Ruypers kwamen als oudste wethouder als eerste in aanmerking om als waarnemer op te treden bij afwezigheid van de burgemeester. Maar konden ze ook werkelijk als loco optreden? In de Gemeentewet stond sinds 1904 dat alleen mannelijke Nederlanders als burgemeester benoembaar waren. Het hielp dat er geen bepalingen waren voor de waarneming. Beide wethouders zouden gedurende hun ambtsperiode af en toe de burgemeestersketen dragen.

Ook Aletta Jacobs is een echt boegbeeld. Aan haar en haar Vereniging voor Vrouwenkiesrecht hebben we te danken dat vrouwen sinds 1919 mogen stemmen. Tijdens de verkiezingen van 1922, de eerste keer dat vrouwen mogen kiezen, komen er zeven vrouwen in de Tweede Kamer.

Deze vier vrouwen hebben, ook voor mij, het pad gebaand. Waardoor er voor mij geen extra drempel was om lid te worden van een politieke partij, om me verkiesbaar te stellen voor de gemeenteraad, om fractievoorzitter te worden en uiteindelijk ook wethouder. Ze hebben vrijheden gecreëerd en zijn een voorbeeld geweest voor vele vrouwen.

In het begin van deze lezing zei ik het al: vrijheid heeft alles te maken met zelf je eigen keuzes mogen maken. Ik ben er blij mee dat ik in een vrij land woon, waar ik zelf de keuzes kan maken die ik wil maken, dat ik de mogelijkheid heb gekregen me te ontwikkelen, de taakverdeling binnen mijn gezin heb kunnen invullen zoals mijn man en ik dat zelf wilden en mooie functies heb mogen vervullen, zowel binnen mijn werk als binnen de politiek. Waarbij sinds een jaar de politiek mijn werk geworden is.

Ik hoop dat u ook de vrijheden hebt kunnen benutten die u wilde benutten en dat u daarmee een inspiratie kunt zijn voor andere vrouwen zoals dochters en kleindochters, waarmee we de vrijheid doorgeven aan de volgende generaties.

Bedankt voor uw aandacht.

Bronnen:
• Wikipedia
• Trouw, 23 mei 2018
• https://npofocus.nl/artikel/7895/100-jaar-vrouwen-in-de-nederlandse-politiek

Inloggen op uw account

Kunt u zich niet meer herinneren wat uwwachtwoord is ?

Schrijf je in voor deze site!